Aşk: Beynin En Güzel Krizi mi?

Aşkı yıllardır kalple açıklamaya çalışıyoruz. Oysa gerçek biraz daha sarsıcı olabilir: Aşk, romantik bir masaldan çok güçlü bir nörokimyasal kriz olabilir mi? Birine âşık olduğumuzda beynimiz adeta ödül sistemini sonuna kadar açıyor. Dopamin seviyesi yükseliyor. Dopamin ise beklenti, haz ve bağımlılıkla ilişkilidir. Bu yüzden âşık olduğumuzda sürekli mesaj bekliyor, sürekli düşünüyoruz... Çünkü beyin artık o kişiyi bir “ödül” olarak kodlamıştır bile. İşte tam burada romantizmin gölgesinde kalan gerçek başlar: Dopamin artarken serotonin düşer. Serotonin ise zihinsel denge, sakinlik ve düşünce esnekliğiyle ilgilidir. Seviyesi düştüğünde insan zihni aynı düşünce etrafında dönmeye başlar. Sürekli düşünmek, sürekli analiz etmek, sürekli kontrol etmek… “Acaba neden yazmadı? Beni gerçekten seviyor mu? Şimdi ne yapıyor?” Aşk bazen bir duygudan çok, zihinsel bir tekrar mekanizmasına dönüşür.

Yoğun duygusal bağlanma sırasında beynin karar verme merkezi olan prefrontal korteksin etkinliği azalır; kısaca açıklayayım halk arasında “Aşk insanın gözünü kör eder” denmesi bilimsel bir tesadüf değildir. Mantık biraz susar, duygu mikrofonu eline alır. Bu yüzden insanlar aşk uğruna normalde asla yapmayacakları şeyleri yapar. Uzaklara gider, sınırlarını aşar, kırılacağını bile bile bağlanır. Çünkü o sırada karar veren sadece insan değildir; kimyası değişmiş bir beyindir. Peki aşk hastalık mıdır? Hayır. Ama geçici bir nörolojik “dengesizlik” olduğu söylenebilir. Peki ya sağlıklı ilişkiler nasıl oluşmuştur; zamanla dopamin dalgası sakinleşir, serotonin yeniden dengelenir ve prefrontal korteks kontrolü ele alır. İşte o noktada aşk olgun bir sevgiye dönüşür.

Belki de aşkın en dürüst tanımı şudur: Aşk, beynin mantığı kısa süreliğine askıya alıp insanı bağlanmaya ikna ettiği en güzel yanılsamadır. Ve belki de bu yüzden insanlar aşktan vazgeçemez. Aşık halimiz en canlı hissettiğimiz hâlimizdir.